Spreek!

Klaagliederen

Vorige week merkte ik op dat ik mij geen preek over het boek Klaagliederen kon herinneren - en dat terwijl er zo'n prachtige tekst in staat: Het zijn de gunstbewijzen des Heeren dat wij niet omgekomen zijn, want zijn barmhartigheden houden niet op, elke morgen zijn zij nieuw, groot is uw trouw! Klaagliederen 3:22, 23

Deze week werd mij gevraagd of ik vanmorgen wilde voorgaan. U kunt zeker wel raden welk bijbelboek ik als onderwerp voor deze preek gekozen heb...

Zet u schrap: ik ga twee hoofdstukken uit het boek Klaagliederen met u lezen.

Soms zie je bij een film van die symbooltjes die je waarschuwen voor de schokkende, gewelddadige inhoud. Om te beginnen moet ik u zeggen dat zo'n symbooltje ook bij deze schriftlezing geplaatst moet worden. Als u niet bestand bent tegen een paar van de moeilijkste teksten uit Gods Woord, dan is dit misschien het moment om de zondagsschool te gaan helpen...

De Bijbel is niet een boek voor een andere planeet. De Bijbel is het Woord van God voor mensen van de planeet aarde. De Bijbel gaat de gruwelijkheid van de zonde niet uit de weg. Ik geloof dat deze zwarte tonen in de Bijbel onmisbaar zijn. Zij overtuigen ons van onze zondige staat, van de duisternis waarin de mensheid door de zondeval is terechtgekomen. Ook ik, ook u... wij hebben moeten inzien dat er in ons niets goeds woont. Ook nu we mogen weten dat Jezus de prijs voor onze zonde betaald heeft, merken we dat we dagelijks ongehoorzaam en zondig zijn. Ik in ieder geval wel. Het zijn de gunstbewijzen des Heeren dat wij niet omgekomen zijn! Zonder die levensreddende genade van onze Heer Jezus Christus zou ik niet de moed hebben om hier te staan!

We breken vanmorgen het brood en we laten de beker rondgaan. Ik geloof dat de Heer deze symbolische maaltijd ook heeft ingesteld vanwege onze hardnekkige ongehoorzaamheid. Ja, Hij wilde dat wij zouden terugdenken aan zijn plaatsvervangend lijden en sterven. Maar ik denk ook dat Hij wil dat wij - zo dikwijls wij dit doen - ons opnieuw bewust zijn van de noodzaak van Gods ongelofelijke reddingsoperatie door zij Zoon Jezus Christus. Laat niemand zeggen: "Als God zo goed en genadig is, waarom doet Hij dan niet aan het onrecht in deze wereld?" God heeft in zijn Zoon de hoogste prijs betaald!

U moet zich ook voor deze schriftlezing realiseren dat we lezen over een periode vóór het kruis van Christus. Het Licht was nog niet op aarde gekomen, Christus had nog niet onder ons gewoond. Maar ook in deze diepzwarte periode van de menselijke geschiedenis zijn lichtstraaltjes van Gods genade te ontdekken. Ik vraag u vanmorgen om met mij op zoek te gaan naar die lichtstraaltjes in het uiterst sombere boek Klaagliederen.

Het boek Klaagliederen is een verzameling van 5 liederen die uiting geven aan het verdriet over de val van Jeruzalem en de ballingschap - gevangenneming en wegvoering - van het volk. Alleen een paar arme, oude mensen waren in het beloofde land achtergebleven. Onder hem de profeet Jeremia die vooraf aangekondigd had dat dit ging gebeuren omdat het volk - en vooral de wereldlijke en geestelijke leiders van het volk - voortdurend ongehoorzaam en overspelig waren geweest. Zij hadden andere goden dat JHWH aanbeden en de Bijbel vertelt ons dat men de verschrikkelijkste dingen deed in deze afgodsdiensten. Naar Jeremia werd niet geluisterd. Wel luisterde men naar de valse profeten - zoals Chananja. Als er in het boek Klaagliederen negatief gesproken wordt over de profeten, dan moet u zich realiseren dat het dan om de valse profeten gaat.

De Joodse en christelijke traditie schrijft de Klaagliederen aan Jeremia toe. Het is zeker dat Jeremia een aantal klaagliederen geschreven heeft, het is niet zeker of dat deze teksten zijn. Het is niet zo verschrikkelijk belangrijk. Dit sombere boek heeft een plaats in de Bijbel gekregen - samen met veel wetten en Psalmen die voor onze 'fijngevoelige' ogen en oren vaak te schokkend en te pijnlijk zijn. Daarom slaan we ze dus maar over? Ik niet.

Laten we eerlijk zijn: we lezen boeken en kijken naar films en televisiebeelden die diep schokkend zijn. Vaak kies ik ervoor om niet naar die beelden te kijken. Maar in de compositie van het schilderij van de Bijbel - het absolute geniale Meesterwerk dat door God geïnspireerd is - ontbreken de donkere tonen niet. Die donkere tonen laten alleen maar zien hoe genadig en bevrijdend het Licht van onze Heer Jezus Christus is! Bovendien hebben talloze mensen juist in deze moeilijke, onbegrijpelijk verdrietige bijbelteksten TROOST gevonden. Voor zondaars is het een geruststelling te merken dat de bijbelse helden - op de grootste Held na - allemaal tot het kwade geneigd waren. De wandaden en misstappen van bijbelse helden worden niet verzwegen. Gelukkig voor ons, voor mensen zoals ik die maar al te goed weten dat we van onszelf hopeloze zondaars zijn.

De Bijbel laat ook zien hoe onschuldige mensen zwaar getroffen kunnen worden door ongeluk, tegenslag en geweld. De schrijvers worstelen met de vraag naar zingeving. Wij worstelen met hen mee - elke keer wanneer we met onbegrijpelijke, onacceptabele, onrechtvaardige tragedies worden geconfronteerd. Pas op met het geven van eenvoudige antwoorden! Verootmoediging voor God wordt van ons gevraagd - het is niet onze opdracht om alle mysteries van het menselijk lijden te 'verklaren'. Denk aan de geschiedenis van Job!

Onze naam 'Klaagliederen' is een latere toevoeging van de bijbelredacteurs. De eigenlijke titel is voor ons, Nederlanders ook niet uit te spreken. Het is de jammerklacht waarmee die boek begint: misschien nog het best te vertalen door de woorden ach en hoe met elkaar te verbinden: 'Ach, hoe?' Een diepe zucht - gecombineerd met een uitroep van verbijstering. Dit is het woord waarmee dit bijbelboek begint:

Vers 1: Hoe zit zij eenzaam neder, de eens vrolijke stad.

De gevallen, verwoeste stad Jeruzalem wordt hier beschreven door de ogen van een weeklagende achterblijver - mogelijk Jeremia. U moet hem in gedachten zien zitten: op de puinhopen, in zak en as.

Op het derde hoofdstuk na hebben alle Klaagliederen 22 verzen. Dat komt omdat elk vers begint met een van de 22 letters (allemaal medeklinkers) van het Hebreeuwse alfabet. Het 3e hoofdstuk heeft 66 verzen - hier zijn 3 regels voor elke letter gebruikt. Dit is niet zomaar een 'vormgrapje'. In de poëzie wordt dit een acrostichon genoemd (ons Wilhelmus is zo'n versvorm). Mogelijk koos men deze vorm om de liederen makkelijker te kunnen onthouden, zodat ze uit het hoofd gezongen konden worden. Dat geldt ook voor onze rijmwoorden: rijm en ritme helpen bij het onthouden van de tekst, maar ze geven er ook extra kracht aan.

Sommige bijbelgeleerden denken dat voor deze A tot Z -vorm gekozen is omdat het complete lijden van begin tot eind bezongen wordt. Hoe dan ook: u moet zich realiseren dat we in de vertaling veel van de impact kwijtgeraakt zijn. Vertalen is verraden, zegt men wel. Ook kunnen we ons geen voorstelling meer maken van de toon waarop deze liederen gezongen werden. In ieder geval klonk het meer als het geweeklaag dat wij kennen van televisiebeelden uit het Midden-Oosten (na weer een gruweldaad) dan als de Opwekkingsliederen die wij zo graag zingen. Maar ook onze Psalmen klinken anders dan de oorspronkelijke liederen van David en andere oudtestamentische tekstdichters!

Jaarlijks worden de Klaagliederen door de joden gezongen op één van hun heilige feestdagen. Een belangrijk doel is: herinneren aan hetgeen er in het verleden gebeurd is, geschiedenis doorgeven, niet vergeten! U kunt zich daar bij het Joodse volk wel iets bij voorstellen... We moeten ons de ernst van de zonde en de noodzaak van verlossing blijven realiseren. Deze liederen kunnen ons daarbij helpen.

Een ander doel - meer voor deze eigen tijd - is: uiting geven aan omacht, verontwaardiging en verdriet. Ik las tijdens mijn voorbereiding een preek van een Joodse rabbi - uitgesproken op Grote Verzoendag (Yom Kippur) vlak na de terreuraanslagen van 11 september 2001:

"Misschien heeft u gehoopt dat mijn woorden u vandaag zouden troosten. Maar omdat we de afgelopen twee weken met onverwachte gebeurtenissen en onvoorstelbare emoties zijn geconfronteerd, wil ik u dit jaar aanmoedigen om te doen wat zo in tegenspraak lijkt te zijn met de geest van 'Yom Kippur': Ik roep u dringend op boos te blijven. Blijf boos, want onze boosheid, onze furieuze woede kan een passie binnenin ons doen ontbranden die de wereld kan verlossen van de haat die ons nu verteert. Laat de beelden van de afgelopen maanden niet los. Laat ze toe, samen met uw passie voor het goede, voor vrijheid, om u te inspireren de wereld te veranderen. Ga niet terug naar een 'bijna' normale gang van zaken. Verlies de gevoelens niet voor hetgeen je het dierbaarst is. Laat onze woede de bron van kracht zijn die onze natie zal herbouwen."

Indrukwekkende, wijze woorden!

Laten we lezen uit Gods Woord. Ik heb gekozen voor de vertaling van de Groot Nieuws Bijbel. Niet om de tekst lichtverteerbaar te maken, dat zal niet lukken. Wel om de woorden dichterbij te halen.

Ik stel voor dat u alleen luistert naar de tekst die ik u zal voorlezen. Na het 1e en 3e hoofdstuk hoort u een lied. De tekst met vertaling krijgt u nu, zodat u kunt meelezen terwijl u luistert.

Lezen: Klaagliederen 1 en 3

Muziek:
Na hoofdstuk 1 LORD HAVE MERCY (Michael W Smith en Amy Grant, 'Worship Again', # 12
Na hoofdstuk 3 WE YOUR PEOPLE (Adrian Snell, 'Alpha & Omega', #12)

Jezus begon te huilen Johannes 11:35

Toen Jezus nog dichterbij was gekomen en de stad zag liggen, begon hij om haar te huilen. Hij zei: Jeruzalem, begreep ook u vandaag maar wat vrede brengt, maar u bent er blind voor, zelfs nu! Lucas 19:41,42

Vertrouw op de Heer met heel je hart en wees niet eigenzinnig.
Houd de Heer voor ogen bij alles wat je doet dan baant hij voor jou de weg
Spreuken 3:5, 6

Dank aan God, de Vader van onze Heer Jezus Christus, de Vader die keer op keer barmhartig is, de God die in elke omstandigheid troost. Hij troost ons in alle moeilijkheden en hij stelt ons zo in staat anderen in al hun moeilijkheden te troosten met de troost die wij van hem ontvangen. Want het lijden van Christus komt wel in ruime mate over ons, maar even overvloedig valt ons door Christus ook Gods troost ten deel. Worden we door onheil getroffen, dan is dat voor uw troost en behoud. Worden we getroost, dan is dat om u de troost en de kracht te geven om standvastig het lijden te dragen dat ook wij moeten verduren. En de hoop die wij voor u koesteren, is gegrond, want we weten dat Gods troost u evengoed ten deel valt als het lijden. 2 Korinte 1:3-7 GNB