Spreek!

Goud, wierook en mirre

Lezen: Mattheus 2:1-12
1 Toen nu Jezus geboren was te Betlehem in Judea, in de dagen van koning Herodes, zie, wijzen uit het Oosten kwamen te Jeruzalem,
2 en vroegen: Waar is de Koning der Joden, die geboren is? Want wij hebben zijn ster in het
Oosten gezien en wij zijn gekomen om Hem hulde te bewijzen
3 Toen koning Herodes hiervan hoorde, ontstelde hij en geheel Jeruzalem met hem.
4 En hij liet al de overpriesters en schriftgeleerden van het volk vergaderen en trachtte van hen te ver-nemen, waar de Christus geboren zou worden.
5 Zij zeiden tot hen: Te Betlehem in Judea, want aldus staat geschreven door de profeet:
6 En gij, Betlehem, land van Juda, zijt geenszins de minste onder de leiders van Juda, want uit u zal een leidsman voortkomen, die mijn volk Israël weiden zal.
7 Toen riep Herodes de wijzen in het geheim en deed bij hen nauwkeurig navraag naar de tijd, dat de ster geschenen had.
8 En hij liet hen naar Betlehem gaan, en zeide: Gaat en doet nauwkeurig onderzoek naar dat kind; en zodra gij het vindt, bericht het mij, opdat ook ik hem hulde ga bewijzen.
9 Zij hoorden de koning aan en reisden weg; en zie, de ster, die zij hadden gezien in het Oosten, ging hun voor, totdat zij kwam en stond boven de plaats, waar het kind was.
10 Toen zij de ster zagen, verheugden zij zich met zeer grote vreugde.
11 En zij gingen het huis binnen en zagen het kind met Maria, zijn moeder, en zij vielen neder en bewe-zen hem hulde. En zij ontsloten hun kostbaarheden en boden hem geschenken aan: goud en wierook en mirre.
12 En van Godswege in de droom gewaarschuwd om niet tot Herodes terug te keren trokken zij langs een andere weg naar hun land terug.

De wijzen uit het Oosten - of de ‘Drie Koningen’ - zoals de traditie ze is gaan noemen, zijn een vast on-derdeel van de romantiek rond Kerst. Eigentijdse wij(sneu)zen roepen direct dat het niet ‘drie’ wijzen waren, maar dat dit aantal alleen is ingegeven door de drie geschenken die zij meebrachten. Er wordt vooral veel gespeculeerd over de ster van Betlehem (was het een constellatie van planeten?) en over de plaats waar de wijzen vandaan kwamen. De traditie heeft de Drie Koningen sinds de 9e eeuw namen gegeven: Caspar (Indisch), Melchior (Hebreeuws) en Balthasar (Babylonisch). De hele wereld is geko-men om de Messias eer te brengen - zo was de gedachte. In werkelijkheid waren de wijzen astrologen, magiërs die aan het hof een koninklijke positie innamen. Dat het - indirect - om koningen gaat, is wel uit de Bijbel op te maken… Psalm 72 - een Messiaanse Psalm van Salomo!

Wij willen deze kerstmorgen stilstaan bij hetgeen de meegebrachte geschenken te betekenen hebben. Daarbij willen we niet speculeren, maar vooral kijken naar wat de Bijbel zegt en naar wat de diepere betekenis voor ons is.

Vorstelijke geschenken voor de Koning der koningen
We kunnen uit deze geschiedenis een aantal conclusies trekken. Allereerst weten we niet hoe de wijzen heetten. Het waren zgn. anonieme gevers. In de Bijbel zijn hun namen niet vermeld. Maar God weet precies wie het waren, waar ze vandaan kwamen en wat de gesteldheid van hun hart was. Het is voor de eigen eer van deze hoge bezoekers niet belangrijk om met naam en toenaam in het gastenboek vermeld te worden. Ook hoeft de waarde van hun geschenk niet in de krant vermeld te worden… Door hun ano-nimiteit zijn de wijzen al goede voorbeelden!
De bijzondere geschenken die de wijzen meebrachten, kwamen uit hun eigen omgeving. ‘Dat wat ik heb, geef ik u!’ Hun cadeaus krijgen de aandacht - maar het feit dat ze persoonlijk een lange reis hadden ondernomen om de Messias eer te bewijzen, dwingt ook respect af!
De manier waarop de geschenken werden gegeven heeft ons ook iets te vertellen: en zij vielen neder en bewezen hem hulde. En zij ontsloten hun kostbaarheden en boden hem geschenken aan: goud en wie-rook en mirre.
Het is duidelijk dat deze geschenken niet gegeven werden vanuit een hoogmoedig hart. Dit was een eer-bewijs voor de Koning der Koningen. Het doet denken aan het eerbewijs dat Jezus later zal ontvangen van Maria van Betanie: Johannes 11:2 Maria was het, die de Here gezalfd had met mirre en zijn voeten met haar haren had afgedroogd.
Ook deze vrouw was neergeknield aan de voeten van Jezus om Hem eer te bewijzen. De wijzen brachten hun eerbetoon aan de Messias toen Hij nog een klein, kwetsbaar kind was. Het enige wonder dat zij van Hem gezien hadden, was de ster. Dat was genoeg om Hem hulde te brengen!
De geschenken laten ons ook iets zien over Gods zorg voor Jozef, Maria en Jezus. We weten dat het ge-zin vlak na het bezoek van de wijzen naar Egypte vluchten moest. De kostbare geschenken zijn zeker goed van pas gekomen om in het onderhoud te kunnen voorzien.

De geschenken vertellen ons ieder nog meer over de bijzondere, voorzienende wijsheid van deze mannen …

GOUD
De geschenken die voor Jezus werden meegebracht, hadden één ding gemeen: ze waren bijzonder kost-baar. De bijzondere bezoekers zouden met dit soort cadeaus overal welwillend ontvangen worden! Wij kunnen leren dat zij de Messias het allermooiste en het allerkostbaarste willen geven. Goud, wierook en mirre zijn vorstelijke geschenken. In 1 Koningen 10 kunnen we een voorbeeld vinden van zo’n ‘koninklijk relatiegeschenk’:
1 De koningin van Seba vernam de roep omtrent Salomo in verband met de naam des Heren. Toen kwam zij om hem door raadselen op de proef te stellen.
2 Zij kwam dan naar Jeruzalem met een zeer groot gevolg, kamelen, beladen met specerijen, zeer veel goud en edelgesteente.
Wat de wijzen deden, was kennelijk niet ongebruikelijk bij een bezoek aan koninklijk hof. Jezus verwijst zelf en passent naar dit bezoek van de koningin van Seba in Mattheus 12:42
42 De koningin van het Zuiden zal in het oordeel optreden met dit geslacht en het veroordelen, want zij is gekomen van de einden der aarde om de wijsheid van Salomo te horen, en zie, meer dan Salomo is hier.
Goud werd - in combinatie met kostbare specerijen - dus gegeven bij een koninklijk bezoek. Vaak als munt, of in een andere vorm gegoten. We weten niet in welke vorm het goud aan Maria werd gegeven, we weten ook niet hoeveel het was. We weten wel dat dit een passend geschenk was voor een koning.
Goud heeft door alle tijden heen een hoge waarde gehad. Het is relatief zeldzaam, het is een mooi, blij-vend geschenk. Goud is kan de test van de tijd doorstaan. Daarom wordt het ook voor een trouwring gebruikt. Goud is mooi in allerlei vormen te verwerken, omdat het een zacht edelmetaal is. Als legering heeft het kracht - en het laat zich gemakkelijk versmelten met andere, sterkere metalen. Goud verwijst naar de tabernakel en - uiteindelijk - naar de hemel, waar zelfs de straten van goud zullen zijn!
De eigenschappen van goud staan voor karaktertrekken die volgelingen van Jezus graag willen vertonen: schoon, buigzaam, puur en bestand tegen de tijd!
Deze eigenschap - het bestand zijn tegen extreme omstandigheden - wordt in de Bijbel vaak gebruikt als het om de echtheid van het geloof van christenen gaat. Paulus spreekt hiervan in 1 Kor. 3:11-13
11 Want een ander fundament, dan dat er ligt, namelijk Jezus Christus, kan niemand leggen.12 Is er iemand, die op dit fundament bouwt met goud, zilver, kostbaar gesteente, hout, hooi, of stro,13 ieders werk zal aan het licht komen. Want de dag zal het doen blijken, omdat hij met vuur verschijnt,en hoeda-nig ieders werk is, dat zal het vuur uitmaken.

De vervolgde gemeente te Laodicea wordt door de Heer opgeroepen om ‘goud te kopen dat in het vuur gelouterd is’ (Op. 3:18) Petrus roept de christenen ook op om staande te blijven temidden van moeilijk-heden:
6 Verheugt u daarin, ook al wordt gij thans, indien het moet zijn, voor korte tijd door allerlei verzoekin-gen bedroefd, 7 opdat de echtheid van uw geloof, kostbaarder dan vergankelijk goud, dat door vuur be-proefd wordt, tot lof en heerlijkheid en eer blijke te zijn bij de
openbaring van Jezus Christus.
Puur, echt, blijvend geloof is tot lof en heerlijkheid van onze Heer Jezus Christus. Het is onvergankelijk, onaantastbaar en eerlijk als het zuiverste goud!
Goud behoudt zijn waarde en wordt alleen maar zuiverder door de beproeving van het vuur. In zijn brie-ven maakt Petrus duidelijk dat ook goud uiteindelijk zal vergaan, maar dat dit beproefde geloof geschikt is voor de eeuwigheid! 2 Petrus 3: 10-14
10 Maar de dag des Heren zal komen als een dief. Op die dag zullen de hemelen met gedruis voorbijgaan en de elementen door vuur vergaan, en de aarde en de werken daarop zullen gevonden worden. 11 Daar al deze dingen aldus vergaan, hoedanig behoort gij dan te zijn in heilige wandel en godsvrucht, 12 vol verwachting u spoedende naar de komst van
de dag Gods, ter wille waarvan de hemelen brandende zullen vergaan en de elementen in vuur zullen wegsmelten.
13 Wij verwachten echter naar zijn belofte nieuwe hemelen en een nieuwe aarde, waar gerechtigheid woont.
14 Daarom, geliefden, beijvert u in deze verwachting, onbevlekt en onberispelijk te blijken voor Hem in vrede…

WIEROOK
Kostbaar gomhars uit Perzië, India en Arabië. Gewonnen uit de bast van een boom, door inkervingen. De witte hars komt als druppels uit een wond in de bast van de boom… Als de hars opgedroogd en uitgehard is, dan kan deze gebrand worden. De wierook verspreidt dan een zoete geur. Wierook is in de bijbel vooral beken om deze eigenschap. In de tempel werd wierook gebrand als een lofoffer, een zoete geur voor de Heer. Wierook werd ook toegepast als medicijn en parfum.
Wierook vertelt ons vooral over het eerbetoon aan God. Deze lof komt voort uit pijn, uit verwonding. Het is een getuigenis wanneer gelovigen God de eer geven, óók - of juist - wanneer zij dit door hun tranen en pijn heen moeten doen. Dit is wat David bedoelt in Psalm 51 : 17
17 Here, open mijn lippen, opdat mijn mond uw lof verkondige.
18 Want Gij hebt geen behagen in slachtoffers, dat ik die brengen zou; aan brandoffers hebt Gij geen welgevallen.
19 De offeranden Gods zijn een verbroken geest; een verbroken en verbrijzeld hart veracht Gij niet, o God.
Het liefdesoffer van een verbroken geest is een welriekende, zoete geur voor de Heer!
Wij denken bij lofoffers vooral aan blijdschap en feestvieren. Hier wordt ons duidelijk gemaakt dat ons lofoffer uit verbrokenheid, pijn, berouw en verdriet door God op prijs gesteld wordt.
God wilde dat de tempel lekker rook. Was dat werkelijk voor zijn eigen genoegen? Nee, het ging om de sfeer en de gemoedstoestand van degenen die in de tempel kwamen. Hun offer moest voorkomen uit dezelfde gesteldheid van pijn, berouw en verdriet. Dat is een zoete geur voor de Heer!

MIRRE
Mirre wordt eveneens gewonnen als hars, maar dan uit een doornachtige struik die ook in Arabië voor-komt. Dit feit, dat het om een struik met doornen gaat, moet direct de aandacht opeisen van de oplet-tende bijbellezer.
Doornen en distelen zijn om te beginnen een onderdeel van de vervloeking die God al in Genesis heeft uitgesproken over de mensheid en de aarde. (Genesis 3:17-19)
17 En tot de mens zeide Hij: Omdat gij naar uw vrouw hebt geluisterd en van de boom gegeten, waar-van Ik u geboden had: Gij zult daarvan niet eten, is de aardbodem om uwentwil vervloekt; al zwoegende zult gij daarvan eten zolang gij leeft,
18 En doornen en distelen zal hij u voortbrengen, en gij zult het gewas des velds eten;
19 In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aardbodem wederkeert, omdat gij daaruit genomen zijt; want stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren.
Mirre is een balsem. Als het gewonnen wordt, is het eerst licht geel, daarna verandert het in donker rood (uiteindelijk de kleur van geronnen bloed).
Waar wierook een zoete geur verspreidt, staat mirre voor bitterheid. Die bitterheid is geen geur, maar een smaak. De naam ‘Mirre’ betekent ook bitterheid: ‘Mara’. Het woord wordt bijvoorbeeld gebruikt voor het bittere water dat de Israëlieten proeven als zij Egypte verlaten hebben 23 En zij kwamen in Mara, maar zij konden het water van Mara niet drinken, omdat het bitter was.
We komen de naam ‘Mara’ ook tegen bij Naomi
Bitter lijden en verdriet, zoals we tegenkomen in Jeremia 31:15
Zo zegt de Here: Hoor, te Rama klinkt een klacht, bitter geween: Rachel weent om haar kinderen, zij weigert zich te laten troosten over haar kinderen, omdat er geen meer is.
Een heenwijzing naar de kindermoord in Betlehem!
(Ruth 1:19-20)
19 En zij gingen beiden voort, totdat zij te Betlehem kwamen. Toen zij Betlehem binnenkwamen, ge-raakte de gehele stad over haar in opschudding, en de vrouwen zeiden: Is dat Noomi?
20 Maar zij zeide tot haar: Noemt mij niet Noomi; noemt mij Mara, want de Almachtige heeft mij veel bitterheid aangedaan.
Het bittere verdriet over het verlies van een kind. God wist wat zijn eniggeboren Zoon te wachten stond. Het lot van de vermoorde kinderen was ook Zijn lot! Het bittere verdriet dat Maria te wachten stond, is al gesymboliseerd door deze mirre. Overigens, de naam ‘Maria’ is - net als Mirjam - ook afgeleid van Mara!
Kun je je het verdriet en de zorg van Mirjam, de zuster van Mozes, voorstellen toen zij haar broertje in het water van de Nijl moest achterlaten? Hoe zou God zich gevoeld hebben toen Hij zijn Zoon als kwets-bare baby moest blootstellen aan deze zondige wereld? Die bittere zorg, dat bittere verdriet wordt hier uitgedrukt door het offer van mirre.
Mirre heeft een bittere smaak. Dat zien we ook bij de kruisiging van onze Heer.
(Mattheus 27:33-34)
En zij kwamen aan een plaats, genaamd Golgota, dat is de zogenaamde Schedelplaats,
34 en zij gaven Hem wijn, vermengd met gal, te drinken. En toen Hij die proefde, wilde Hij niet drinken.
Waarom wilde Jezus dit mengsel niet drinken? In de hof had Hij had gebeden of de beker Hem voorbij kon gaan. Hij heeft daar de beker van het verdriet en Gods gramschap gedronken - Hij hoefde deze be-ker aan het kruis niet opnieuw te drinken!
De combinatie van wijn en mirre (gal) had een verdovende werking. Jezus heeft deze verdoving niet geaccepteerd - Hij heeft de volledige pijn vrijwillig gedragen.
Mirre heeft als balsem ook een conserverende werking. Niet lang na de kruisiging komen we dit weer tegen. Nu is het geen baby in doeken gewikkeld, maar het is de volgroeide Verlosser die in doeken ge-wikkeld wordt. En er zijn ook een Jozef en Maria (twee zelfs!) bij betrokken:
(Mattheus 27:55-60)
55 En daar waren vele vrouwen, die uit de verte toeschouwden, welke Jezus gevolgd waren uit Galilea, om Hem te dienen.
56 Tot dezen behoorden Maria van Magdala, en Maria, de moeder van Jakobus en Jozef, en de
moeder der zonen van Zebedeus.

(Vervolg uit Johannes 19:38-40…)
En daarna vroeg Jozef van Arimatea, een discipel van Jezus, maar in het verborgen uit vrees voor de Joden, aan Pilatus het lichaam van Jezus te mogen wegnemen; en Pilatus stond het toe. Hij kwam dan en nam zijn lichaam weg.
39 En ook kwam Nikodemus, die de eerste maal des nachts tot Hem gekomen was, en hij bracht een mengsel mede van mirre en aloe, ongeveer honderd pond.
40 Zij namen dan het lichaam van Jezus en wikkelden het in linnen windsels met de specerijen, zoals het bij de Joden gebruikelijk is te begraven.

Mirre staat voor het lichamelijke, menselijke lijden van onze Heer. De gemeente heeft ook deel aan dit lijden en aan de vervolging. Voorbeeld: Smyrna, Grieks voor mirre. (Openbaring 2:8)
8 En schrijf aan de engel der gemeente te Smyrna: Dit zegt de eerste en de laatste, die dood geweest is en levend geworden:
9 Ik weet uw verdrukking en armoede, hoewel gij rijk zijt, en de laster van hen, die zeggen, dat zij Joden zijn, doch het niet zijn, maar een synagoge des satans.
10 Wees niet bevreesd voor hetgeen gij lijden zult. Zie, de duivel zal sommigen uwer in de gevangenis werpen, opdat gij verzocht wordt, en gij zult een verdrukking hebben van tien dagen. Wees getrouw tot de dood en Ik zal u geven de kroon des levens.

De drie geschenken vertellen ons veel over onze Heer. Hij is Koning (goud), Hij is onze Hogepriester en God (wierook) en Hij is in zijn lichamelijke lijden volkomen mens geweest (mirre).
De geschenken worden allemaal beschreven in Exodus 30 (thuis rustig doorlezen!) waar God nauwkeurig voorschriften geeft voor de tempeldienst. Goud, wierook en mirre. De wijzen uit het Oosten hebben het Nieuwe Verbond als eerste gezien!

Maar deze geschenken hebben op symbolische wijze ook veel voor ons persoonlijk leven als christenen te betekenen:

Ons geloof is als goud - een koninklijk, gelouterd geschenk dat bewaard zal worden en de test zal door-staan.
Onze aanbidding is als wierook, een zoete geur, een lofoffer voor onze Heer - juist als dit offer voort-komt uit verdriet, berouw en pijn.
De mirre is onze bijdrage aan het menselijk lijden van de Koning - die de vloek en de pijn volledig op het kruis gedragen heeft - en in Wiens dienst wij mogen standhouden als wij ons kruis dragen - wetende, dat het lijden van de tegenwoordige tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid die Hij voor ons heeft weg-gelegd!

Amen

Zingen:
Ik kom in Uw heiligdom binnen
Opwekking

Zegenbede uit 1 Petrus 5:10-11

10 Doch de God van alle genade, die u in Christus geroepen heeft tot zijn eeuwige heerlijkheid, Hij zal u, na een korte tijd van lijden, volmaken, bevestigen, sterken en grondvesten.
11 Hem zij de kracht in alle eeuwigheid! Amen.